Coğrafi İşaret - Birof Danışmanlık

Coğrafi İşaret

Coğrafi İşaret Nedir?

 

Coğrafi işaretler, belirli bir bölgeden kaynaklanan ya da belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri itibariyle bu bölge ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işaretlerdir.

Bir yörenin herhangi bir ürünü, meyvesi, taşı, madeni diğer yörelerde üretilenlerden farklı olabilir veya bir yörede üretilen halı, kilim, kumaş, çini vb. herhangi bir nedenle ün kazanmış olabilir. Bu ürünlerin üzerinde o yörenin adının kullanılması, tüketiciler tarafından  ürünün benzerlerinden farklı özelliklere sahip olduğu şeklinde algılanabilir. Tüketiciler söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yörenin adına duydukları güvenle, aynı türdeki diğer ürünlere tercih edebilirler.

Bu anlamda coğrafi işaretler, geleneksel bilginin bir ürün gibi şekillendirildiği, paketlendiği, alındığı ve satıldığı bir boyuttadır; ürünün kalitesi, geleneksel üretim metodu ve coğrafi kaynağı arasında kurulan sıkı bağı simgeleyen bir güvencedir.

Coğrafi işaretler menşe adı ve mahreç işareti olarak iki ayrı şekilde değerlendirilir.

 

Menşe adı nedir?

 

Coğrafi sınırları belirlenmiş yer ile söz konusu coğrafi yerin insan faktöründen ya da doğasından kaynaklanan bir özelliğe sahip olan ve bu özellikleri itibariyle bölgeyle özdeşleşmiş ürünlerin üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle bu yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılması ürünün ‘menşe adını’ belirtir.

Menşe adı, menşe adına konu ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tümüyle coğrafi sınırları belirlenmiş yöre, alan veya bölge sınırları içinde yapılmasını gerektirir.

Bu tür ürünlere örnek olarak

  • Eskişehir Lületaşı,
  • Çelikhan Tütünü,
  • Ege Pamuğu verilebilir.

Ürünler ait oldukları coğrafi bölgenin dışında üretilemezler. Çünkü ürün, niteliklerini ancak ait olduğu yöre içinde üretildiği takdirde kazanabilir.

 

Mahreç İşareti Nedir?

Üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az biri sınırları belirlenmiş bir Coğrafi alanda gerçekleşen ürüne mahreç işaret denir.

Mahreç işaretine konu olan ürünün özelliklerinden en az birinin, o yöreden kaynaklanması şartıyla yöre dışında da üretilebilmesi söz konusudur.

Bu tür ürünlere örnek olarak

  • Damal Bebeği,
  • Isparta Halısı,
  • Şiili Battaniyesi verilebilir.

Bu ürünlerin nitelikleri,kalitesi, ünü ve diğer özellikleri belirli bir coğrafi yere ait doğal hammadde ya da beşeri unsurlara dayalı işlemlerden kaynaklanan özellikler taşır.Bu üretimde , bulundukları coğrafi bölgeye ait üretim yöntemlerinin aynen kullanılması ve ürünün kalitesinin aynı olması şarttır.

 

Geleneksel ürün adı nedir?

 

Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen ve ilgili piyasada bir ürünü tarif etmek için geleneksel olarak en az otuz yıl süreyle kullanıldığı kanıtlanan adlar; geleneksel üretim veya işleme yöntemi yahut geleneksel bileşimden kaynaklanması ya da geleneksel hammadde veya malzemeden üretilmiş olması şartıyla geleneksel ürün adı olarak değerlendirilebilir.

 

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adının diğer sınai mülkiyet haklarından farkı nedir?

 

Coğrafi işaretlerin ve geleneksel ürün adlarının diğer sınai mülkiyet haklarından üstünlüğü tek bir üreticiyi değil, belirli şartlar altında üretim ve pazarlama yapan kişilerin tümünü birden korumasıdır.

Çünkü coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı alansal, yöresel, bölgesel, ülkesel genelliğe, bir anlamda anonimliğe sahip olup, sağladığı hak belli bir kişiye veya bazı kişilere bağlanamaz.

 

Coğrafi İşaret ve geleneksel ürün adı tesciline neden ihtiyaç duyulur?

 

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescili özellikle iki nedenle yapılır;

  1. Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tesciline konu olan ürünün standardının ve geleneksel özellikteki metodunun korunması,
  2. Coğrafi işaretler ve geleneksel ürün adları ürüne pazarlama gücü katar ve bir tekel hakkı olmayıp ürünün gerçek üreticilerini koruyan kolektif bir hak olduğundan kırsal kalkınmaya aracılık eder ve ülke ekonomisine katkı sağlar.

Tüketiciler söz konusu yöre adıyla satılan ürünleri o yöre adına duydukları güven nedeniyle, diğer yerlerde üretilenlere tercih edebilirler. Bu nedenle bir ürün için  belirli bir kalite sembolü haline gelmiş yer adlarının coğrafi işaret olarak koruma altına alınmasında o yöre halkının menfaatlerinin korunması açısından büyük fayda vardır.Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı korumasının amaç ve faydalarından biride, bu işaret ve adların, gerekli özelliklere haiz olmayan sahte ürünler üzerinde kullanılmasının önüne geçilerek, tüketicinin yanıltılmasına engel olunması dolayısıyla tüketicinin korunmasına yardımcı olmaktır.

 

Coğrafi İşaret için Kimler başvuru yapabilir?

 

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescil başvurusu,

  1. Tescile konu olan ürünün üreticisi üretici grupları,
  2. Konu ve coğrafi yöre ile ilgili kamu kuruluşları,
  3. Ürünle ilgili olarak kamu yararına çalışan  veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumaya yetkili dernekler, vakıflar ve kooperatifler
  4. Ürünün tek üreticisi olması ve bu durumun kanıtlanabilmesi halinde ilgili üretici tarafından yapılabilmektedir.